Một buổi sáng mùa thu mát mẻ, ông Minh – vốn là hòa giải viên của tổ dân phố, đang thong thả thưởng thức ly trà ấm trước hiên nhà thì chợt nghe xôn xao phía ngoài con hẻm. Ông đặt ly trà xuống lắng nghe, hình như là tiếng ồn ào cãi vã của ai đó, tiếng quát tháo ngày một lớn thu hút sự chú ý của bà con hàng xóm, mọi người bắt đầu gọi nhau ra xem có chuyện gì. Lo lắng sự việc gây mất trật tự, ảnh hưởng tới tình hình an ninh của tổ dân phố, ông Minh tất tả, vội vàng khoác áo bước nhanh ra ngõ cùng mọi người.

Đến nơi, ông nhìn thấy vợ chồng ông Thành, bà Loan, cãi nhau tới mức mặt mày đỏ au, ngay bên cạnh là ông Hà – cũng đang tức tối, chỉ tay liên tục về phía hai vợ chồng. Cảm thấy tình hình có vẻ căng thẳng, ông Minh nhanh chóng cùng một vài người dân chạy tới để can ngăn hai bên ra, vừa kéo tay ông Thành, ông vừa nói:

- Có chuyện gì cũng nên bình tĩnh, anh chị đứng ở đây cãi nhau chẳng giải quyết được vấn đề gì mà lại còn gây mất trật tự, ảnh hưởng bà con lối xóm không thì hay đâu. Mọi người cùng vào nhà, xem có gì cùng nhau bàn bạc, giải quyết có được không?

Mặc dù đang rất tức giận nhưng thấy ông Minh nói có lý, ông vốn lại rất được lòng bà con trong dân phố nhờ kinh nghiệm hòa giải nên hai vợ chồng ông Thành và ông Hà cũng đành đồng ý vào nhà trong để nói chuyện.

Lúc này, sau khi đám đông đã giải tán, cả ba người đã bình tĩnh thì ông Minh mới cất tiếng hỏi:

- Thế bây giờ các anh, chị có thể nói cho tôi biết đã xảy ra chuyện gì hay không?

Thấy ông Thành liếc mắt nhìn, bà Loan cau mày đáp:

- Chuyện là thế này bác ạ, hai tháng trước, tôi vào Sài Gòn để chăm cháu mới sinh, chồng tôi ở nhà lo ruộng vường. Đợt ấy, em trai của chồng tôi qua thăm nhà rồi ngỏ ý mượn tiền để mua xe tải về để làm ăn. Chuyện lớn như vậy mà chồng tôi chẳng bàn bạc gì với vợ. Ông ấy lén giấu tôi ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất (là tài sản chung của vợ chồng tôi) cho vợ chồng anh Hà với số tiền 950 triệu đồng. Ông ấy còn tự mình giả chữ ký của tôi để chuyển nhượng đất cho vợ chồng anh Hà. Sau khi hợp đồng chuyển nhượng ký xong, anh Hà đây đã chuyển toàn bộ tiền cho chồng tôi rồi.

Lúc này, bà Loan nhìn về phía ông Thành, lúc này đang cúi gằm mặt, rồi đay nghiến:

- Nếu không phải do tôi nóng ruột, muốn về sớm, phát giác ra chuyện này, thì có phải bây giờ cả nhà ra vườn ở rồi hay không?

Đợi bà Loan nói xong, ông Hà cũng lên tiếng:

- Tôi thì tôi chẳng quan tâm chuyện vợ chồng anh chị. Nhưng hợp đồng đã ký, tiền tôi đã đưa, vợ chồng tôi có quyền xây dựng nhà trên đất này. Cớ gì mà bây giờ bà kiên quyết, bảo là không “bán đất”. Bây giờ vật liệu xây dựng tôi đã đem tới, làm sao trả lại? Anh chị cũng là dân kinh doanh mà lật lọng như thế à?

- Thì tôi đã bảo là sẽ trả tiền cho ông bà mà. Chứ đất này là của bố mẹ tôi để lại, chồng tôi còn giả chữ ký của tôi, làm sao tôi đồng ý được – bà Loan phản bác.

Lúc này, ông Thành mới nhẹ giọng:

- Thôi tiền đã nhận của người ta rồi, hay là bà cứ để ông bà ấy xây nhà đi, rồi mình đi mua chỗ khác ở, tiền này cũng phụ thêm cho chú nó mua xe.

Bà Loan lúc này đập bàn đứng dậy quát:

- Tôi nói không là không, ông trả lại tiền cho người ta nhanh!

Lúc này, ông Minh vội lên tiếng xoa dịu tình hình:

- Được rồi, đâu còn có đó, anh chị cứ bình tĩnh. Qua nghe câu chuyện, cơ bản tôi đã hiểu mâu thuẫn xuất phát từ việc ông Thành chuyển nhượng đất cho vợ chồng ông Hà, bà Hòa mà không có sự đồng ý và ký tên của vợ mình. Khi vợ chồng ông Hà tới để chuẩn bị xây dựng nhà thì bà Loan phát hiện và yêu cầu ông Thành trả tiền cho ông bà Hà Hòa nhưng cả ông Thành và ông Hà, bà Hòa không đồng ý dẫn tới mâu thuẫn, tranh chấp, đúng không nào?

Cả ba đều im lặng gật đầu.

Suy nghĩ một lát, ông Minh mới bắt đầu nói:

- Trường hợp của anh chị, trước đây, khi tôi được tham dự lớp tập huấn nghiệp vụ hòa giải viên do Sở Tư pháp tổ chức đã từng được nghe báo cáo viên phân tích rồi. Căn cứ trên cơ sở các quy định của Bộ Luật Dân sự, Luật Hôn nhân gia đình, Nghị định số 82/2020/NĐ-CP thì việc định đoạt tài sản chung (bất động sản) của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân cần phải có sự thỏa thuận, đồng ý bằng văn bản của vợ hoặc người chồng. Việc ông Thành giả mạo chữ ký của người vợ là bà Loan để chuyển nhượng đất là hành vi vi phạm pháp luật. Trong trường hợp này, giao dịch dân sự giữa ông Thanh và vợ chồng ông bà Hà, Hòa được xác định là giao dịch dân sự vô hiệu do có dấu hiệu giả mạo, ở đây là giả mạo chữ ký của người vợ - bên chuyển nhượng). Như vậy, bà Loan hoàn toàn có quyền yêu cầu các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, cụ thể thì ông Thành trả lại tiền cho vợ chồng ông Hà, Hòa và ông bà Hà, Hòa trả lại đất.

Ông Thành bán tín bán nghi hỏi lại:

- Thật vậy à anh Minh?

- Để tôi mở điện thoại cho anh xem nhé, Điều 35 Luật hôn nhân gia đình năm 2014 quy định việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung như sau:

“1. Việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung do vợ chồng thỏa thuận.

2. Việc định đoạt tài sản chung phải có sự thỏa thuận bằng văn bản của vợ chồng trong những trường hợp sau đây: Bất động sản; Động sản mà theo quy định của pháp luật phải đăng ký quyền sở hữu; Tài sản đang là nguồn tạo ra thu nhập chủ yếu của gia đình.”

Bên cạnh đó Điều 131 Bộ Luật Dân sự quy định hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu như sau:

“Giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập. Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Trường hợp không thể hoàn trả được bằng hiện vật thì trị giá thành tiền để hoàn trả. Bên ngay tình trong việc thu hoa lợi, lợi tức không phải hoàn trả lại hoa lợi, lợi tức đó. Bên có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường. Việc giải quyết hậu quả của giao dịch dân sự vô hiệu liên quan đến quyền nhân thân do Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định.”

Ngừng một lát, ông Minh từ tốn:

- Trường hợp này, tôi nghĩ rằng cả hai bên đều có phần sai, lỗi của ông Thành là giả chữ ký vợ để ký hợp đồng chuyển nhượng tài sản chung của vợ chồng, còn lỗi của ông Hà, bà Hòa là dù đã biết việc chuyển nhượng không đúng quy định nhưng vẫn cố tình cùng ông Thành thực hiện. Hợp đồng này rõ ràng đã vi phạm quy định của pháp luật. Tôi được biết Khoản 3 Điều 12 Nghị định số 82/2020/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã quy định: “Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau: Giả mạo, thuê hoặc nhờ người khác giả mạo người yêu cầu công chứng; giả mạo, thuê hoặc nhờ người khác giả mạo người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến hợp đồng, giao dịch để công chứng hợp đồng, giao dịch; giả mạo chữ ký của người yêu cầu công chứng;”. Thậm chí tôi được biết một số vụ việc tương tự, do không thể hòa giải, dàn xếp nên đã phải xử lý theo pháp luật hình sự nữa đấy.

Ông Thành và ông Hà nghe vậy thì lo lắng, nét mặt dần lộ vẻ hoang mang. Ông Thành vội vàng hỏi:

- Tôi thật lòng không biết được hành vi của mình lại sai trái nghiêm trọng như vậy, do tôi suy nghĩ nông cạn quá, giờ tôi không chuyển nhượng đất nữa có được không?

- Thế còn tiền của tôi thì sao? Ông Hà lên tiếng – tiền của tôi có phải giấy vụn đâu?

- Theo tôi – ông Minh điềm đạm trả lời – thay vì gây gổ, đổ lỗi thì hai bên nên có sự dàn xếp, thống nhất và trao trả lại tiền và đất cho nhau. Ông Thành trả lại toàn bộ số tiền đã nhận cho ông Hà, còn ông Hà thì gọi người đem vật liệu xây dựng về. Chuyện này mỗi bên chịu thiệt một chút, dĩ hòa vi quý sẽ tốt cho cả hai gia đình.

Nghe ông Minh nói vậy, cả hai ông đều thở phào nhẹ nhõm, ông Thành vừa cười vừa nói:

- Vậy tốt quá, thế thì anh Hà này, sáng mai tôi sẽ ra ngân hàng rút toàn bộ tiền trả lại cho anh nhé! Thôi thì cảm phiền cho tôi không am hiểu pháp luật nên gây ra rắc rối này cho cả hai gia đình, ngoài số tiền anh đã đưa, tôi xin lỗi anh nhé!

Cả hai người bắt tay cười với nhau, ông Hà cũng gọi điện nhờ người đến mang nguyên vật liệu xây dựng và ra về. Sau khi ông Hà về, ông Minh quay lại nói với ông Thành:

- Chuyện của anh còn chưa xong đâu, anh vẫn còn phải xin lỗi một người nữa đấy.

Ông Thành chợt nhớ ra, vội vàng quay lại cầm tay bà Loan, ra vẻ hối lỗi:

- Tôi xin lỗi mình nhé, do tôi cả nể quá, nghe chú nó cần tiền nên tôi cũng không suy nghĩ nhiều. Tôi hứa lần sau có việc gì cũng sẽ đều bàn bạc, hỏi ý kiến mình. Mình đừng giận tôi nữa nhé!

Bà Loan tuy đã nguôi giận nhưng vẫn mắng chồng thêm vài câu. Rồi hai vợ chồng cùng quay sang ông Minh:

- Hai vợ chồng tôi cám ơn anh nhiều lắm, nhờ anh mà vợ chồng tôi tránh được nhiều rắc rối, phiền phức. Thôi thì bây giờ cũng gần tới giờ cơm trưa, vợ chồng tôi xin phép mời anh ở lại dùng bữa cơm cùng hai vợ chồng cho vui, mong anh không từ chối nhé!

Nói đoạn cả ba người cùng cười nói rộn ràng một góc sân nhà.