Bộ Tư pháp tổ chức Tọa đàm “Một số định hướng hoàn thiện Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013 nhằm đáp ứng yêu cầu của tình hình mới”
13/06/2025 10:48

Ngày 23 tháng 5 năm 2025 tại tỉnh Tây Ninh, Bộ Tư pháp đã tổ chức Tọa đàm “Một số định hướng hoàn thiện Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013 nhằm đáp ứng yêu cầu của tình hình mới”, do đồng chí Nguyễn Thanh Ngọc, Ủy viên Ban thường vụ Đảng ủy, Thứ trưởng Bộ Tư pháp chủ trì. Tham dự tọa đàm có lãnh đạo Văn phòng Bộ Tư pháp, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý và lãnh đạo các Sở Tư pháp tỉnh miền Trung, Tây Nguyên và miền Nam.

 

Theo báo cáo dẫn đề của Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, sau hơn 10 năm triển khai thi hành, Luật Hoà giải ở cơ sở (HGOCS) năm 2013 đã tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, toàn diện, vững chắc cho hoạt động hoà giải ở cơ sở đi vào nền nếp, thống nhất, hiệu quả và tiếp tục khẳng định được vị trí, vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Tính hết năm 2024, cả nước có 87.396 tổ hòa giải được thành lập tại thôn, tổ dân phố với 549.446 hòa giải viên, đến nay, hầu hết mỗi thôn, tổ dân phố có 1 tổ hòa giải. Từ tháng 1/2014 đến tháng 12/2023, cả nước tiếp nhận hơn 1,3 triệu vụ, việc hoà giải (trung bình hơn 136.400 vụ, việc/năm), trong đó, hoà giải thành hơn 1 triệu vụ, việc (đạt 81,2%); riêng năm 2023, tỷ lệ hoà giải thành đạt 85,13%. Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tế triển khai thi hành Luật HGOCS đã phát sinh vướng mắc, tồn tại, hạn chế cần được khắc phục.

Với mục tiêu nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở, đặc biệt trong bối cảnh sáp nhập một số đơn vị hành chính cấp tỉnh, không tổ chức cấp huyện và tiếp tục sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã theo các kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, vì vậy việc sửa đổi, bổ sung Luật HGOCS nhằm đáp ứng yêu cầu của tình hình mới.

Theo đó, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đã nghiên cứu một số nội dung dự kiến sửa đổi, bổ sung Luật HGOCS nhằm đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Các nội dung cụ thể, gồm: phạm vi điều chỉnh; phạm vi HGOCS; chính sách của Nhà nước về HGOCS và kinh phí cho công tác HGOCS; tiêu chuẩn, thủ tục bầu, công nhận hoà giải viên; quy định có liên quan đến tổ hoà giải; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức; ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào công tác HGOCS.

Theo đánh giá của Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, trong nhiều điểm bất cập, đáng chú ý là quy định phạm vi hòa giải ở cơ sở còn bó hẹp, chưa tạo điều kiện giải quyết nhanh các tranh chấp, mâu thuẫn nhằm giải phóng nguồn lực vào phát triển kinh tế. Đồng thời, chưa có cơ chế, thiết thực để huy động những người có uy tín, am hiểu pháp luật tham gia làm hòa giải viên; thu hút xã hội tham gia đóng góp, hỗ trợ cho công tác HGOCS. Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển, nhiều hình thức online, nhưng Luật HGOCS chưa quy định các hình thức tiến hành hòa giải.

Một điểm đáng chú ý là, một số quy định của Luật HGOCS hiện nay chưa tương thích với các văn bản quy phạm pháp luật khác (như: Bộ luật Tố tụng Dân sự, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng,...) cũng như chưa quy định trách nhiệm của Tòa án, quyền của các bên cũng như nghĩa vụ của hòa giải viên trong thực hiện thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án.

Tại buổi Toạ đàm đã có 4 tham luận và 10 ý kiến phát biểu. Các tham luận và ý kiến đều thống nhất, việc sửa đổi, bổ sung Luật HGOCS nhằm khắc phục những bất cập nêu trên, đáp ứng kịp thời nhu cầu thực tiễn là yêu cầu cấp bách. Đặc biệt là các ý kiến vô cùng thiết thực và hiệu quả của các hoà giải viên ở cơ sở, những người trực tiếp thực hiện hoạt động này. Qua đó nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động HGOCS cũng như công tác quản lý nhà nước về HGOCS, góp phần thiết thực vào phát triển kinh tế, xã hội, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền.

Phát biểu tại buổi tọa đàm, Thứ trưởng Bộ Tư pháp, Nguyễn Thanh Ngọc đánh giá, HGOCS là một phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án ngày càng được coi trọng và ưu tiên áp dụng. Đặc biệt, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã xác định: “Kết hợp các phương thức phi tố tụng tư pháp với các phương thức tố tụng tư pháp; có giải pháp khuyến khích, phát triển các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án…”. Thứ trưởng Bộ Tư pháp cũng đánh giá cao những đóng góp của đại biểu tham dự, trong đó có các ý kiến của các hòa giải viên, những người trực tiếp thực hiện công tác này. Các ý kiến phát biểu góp ý rất tâm huyết, thẳng thắn, bám sát vào nội dung của tọa đàm, các thông tin góp ý nhiều chiều, thiết thực và hiệu quả./.

 

Thạc sĩ Nguyễn Thị Phi Yến, Giảng viên Khoa Luật Hành chính, trường Đại học Luật, Đại học Huế.