Nhìn chung, dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) hướng tới mục tiêu hiện đại hóa, số hóa toàn diện công tác quản lý hộ tịch, cắt giảm thủ tục hành chính và mang lại sự thuận tiện tối đa cho người dân, cụ thể:

          1. Đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú, địa giới hành chính: Người dân có quyền yêu cầu đăng ký hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào, không còn bị ràng buộc bởi nơi cư trú hay địa giới hành chính; UBND cấp xã được giao thẩm quyền thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện và thông tin hộ tịch; Bổ sung thẩm quyền đăng ký giám sát việc giám hộ (và chấm dứt giám sát) liên quan đến tài sản của người được giám hộ cũng không phụ thuộc vào nơi cư trú.

          2. Đẩy mạnh chuyển đổi số và đăng ký trực tuyến: Cho phép đăng ký trực tuyến toàn trình đối với tất cả các thủ tục, ngoại trừ thủ tục đăng ký kết hôn (vẫn yêu cầu sử dụng đồng thời bản điện tử và lập sổ giấy để hai bên nam nữ trực tiếp có mặt và ký tên); Người dân được quyền lựa chọn phương thức nộp hồ sơ và nhận kết quả: trực tuyến, trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính đối với mọi thủ tục.

          3. Khẳng định giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử: Dữ liệu hộ tịch điện tử được xác định có giá trị pháp lý tương đương như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện các thủ tục hành chính và giao dịch khác; Các loại giấy tờ hộ tịch được quy định rõ bao gồm: Giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, giấy chứng tử và các văn bản xác nhận hộ tịch.

          4. Giảm bớt giấy tờ cho người dân: Cơ quan đăng ký hộ tịch phải chủ động khai thác, tra cứu thông tin từ các cơ sở dữ liệu có liên quan; Cơ quan nhà nước chỉ được yêu cầu người dân nộp hoặc xuất trình giấy tờ nếu hệ thống không khai thác được thông tin, hoặc thông tin trên hệ thống không đầy đủ, thiếu chính xác.

          5. Bảo đảm quyền đăng ký hộ tịch cho các đối tượng đặc thù: Bổ sung quyền và nghĩa vụ đăng ký hộ tịch cho người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch nhưng đang cư trú tại Việt Nam; Bảo đảm quyền đăng ký khai sinh cho mọi trẻ em sinh ra tại Việt Nam hoặc đang sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam.

          6. Xây dựng Cơ sở dữ liệu hộ tịch quốc gia: Cơ sở dữ liệu hộ tịch được quy định là cơ sở dữ liệu quốc gia, do Bộ Tư pháp quản lý tập trung, đảm bảo an toàn thông tin, có khả năng chia sẻ, kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu khác và lưu trữ đầy đủ thông tin cá nhân.

Tham dự tại Hội nghị, đại diện Sở Tư pháp thành phố đã nêu một số ý kiến góp ý về dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), trong đó tập trung vào các nội dung:

- Về thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử chủ động: Cần xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu liên thông tự động từ các cơ sở y tế (chứng sinh, chứng tử điện tử) truyền trực tiếp về hệ thống của ngành Tư pháp và Công an; Kiến nghị bổ sung quy định cụ thể về cơ chế phối hợp liên ngành và trách nhiệm đẩy dữ liệu theo thời gian thực của từng đơn vị; Đề xuất bổ sung quy định miễn trừ trách nhiệm (bảo vệ công chức tư pháp - hộ tịch) trong trường hợp dữ liệu đầu vào do cơ quan khác chuyển đến có sai lệch ngoài khả năng kiểm soát của họ.

- Về chính sách đãi ngộ và điều kiện đảm bảo thực thi: Đề nghị các cấp có thẩm quyền quan tâm xây dựng chính sách hỗ trợ, phụ cấp đặc thù cho toàn bộ đội ngũ công chức làm công tác hộ tịch, không phân biệt đơn vị hành chính hay vùng miền; Cần rà soát lại khối lượng công việc thực tế để điều chỉnh biên chế phù hợp, đặc biệt tại các khu vực đông dân cư; Kiến nghị Bộ Tư pháp khẩn trương nâng cấp hệ thống phần mềm quản lý hộ tịch điện tử dùng chung, tối ưu hóa Cổng dịch vụ công quốc gia và hoàn thiện việc làm sạch, đồng bộ dữ liệu dân cư để đảm bảo hệ thống vận hành thông suốt.

Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) là một bước tiến đột phá, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc số hóa và hiện đại hóa nền hành chính nhà nước, hướng tới mục tiêu tối thượng là lấy người dân làm trung tâm, giúp người dân tiết kiệm tối đa thời gian và chi phí. Tuy nhiên, đối sánh giữa nhu cầu của người dân và khả năng đáp ứng của đội ngũ thực thi cho thấy: Cải cách thể chế đã đi đúng hướng, nhưng điều kiện bảo đảm (hạ tầng, nhân lực) vẫn đang phải chạy theo để bắt kịp.

Do đó, để dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) thực sự đi vào đời sống và phát huy hiệu quả thực chất, sự thay đổi về mặt thể chế cần phải bước đi song hành cùng các điều kiện bảo đảm: Hạ tầng dữ liệu quốc gia phải liên thông, tự động, ổn định và “sạch”; Đội ngũ công chức cần được giảm tải, bảo vệ khỏi các rủi ro pháp lý do lỗi hệ thống, đồng thời cần có chế độ đãi ngộ và phụ cấp tương xứng với trọng trách; Cần linh hoạt, bao quát được các nhóm yếu thế trong xã hội và thận trọng trong việc phân cấp thẩm quyền ký duyệt hồ sơ để tránh lạm quyền và sai sót./.