Điều 77 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ quy định: “Lòng đường được sử dụng cho mục đích giao thông; vỉa hè được sử dụng cho người đi bộ”.

Các trường hợp được phép sử dụng tạm thời vỉa hè, lòng đường: Pháp luật vẫn cho phép sử dụng tạm thời một phần vỉa hè, lòng đường trong một số trường hợp nhất định, nhưng phải bảo đảm điều kiện và được cơ quan có thẩm quyền cấp phép. Điều 21 Nghị định số 165/2024/NĐ-CP ngày 26/12/2024 của Chính phủ quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đường bộ và Điều 77 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ quy định về sử dụng sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè vào mục đích khác bao gồm:

a) Phục vụ các hoạt động: sự kiện chính trị và hoạt động văn hóa, thể thao; phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai; cứu nạn, cứu hộ; phòng, chống cháy nổ; tìm kiếm cứu nạn; phòng, chống dịch bệnh;

b) Phục vụ thi công xây dựng công trình;

c) Tập kết, thu gom rác thải, vật liệu xây dựng;

d) Tổ chức sự kiện tang lễ;

đ) Tổ chức đám cưới;

e) Sử dụng vào việc trông, giữ phương tiện tham gia giao thông trong trường hợp cần thiết;

g) Đối với trường hợp sử dụng lòng đường vào mục đích khác quy định tại điểm c, điểm d, điểm đ và điểm e chỉ được thực hiện trên các tuyến đường xã, đường thôn, đường chuyên dùng, đường đô thị nhưng không bao gồm đường phố chính đô thị theo quy định của tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường đô thị;

h) Không sử dụng lòng đường, vỉa hè đường cao tốc và quốc lộ vào các mục đích quy định tại điểm c, điểm d, điểm đ và điểm e khoản này.

Việc sử dụng lòng đường, vỉa hè vào mục đích khác chỉ được thực hiện khi có phương án tổ chức giao thông, không gây ùn tắc giao thông đối với đoạn đường có lòng đường, vỉa hè sử dụng vào mục đích khác hoặc có phương án phân luồng giao thông đường bộ tránh đoạn tuyến có sử dụng lòng, đường vỉa hè vào mục đích khác và phải có Cơ quan Cảnh sát giao thông xây dựng, tổ chức thực hiện phương án bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ; thông báo, thực hiện phương án phân luồng giao thông tạm thời.

Tổ chức, cá nhân cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ bao gồm: Văn bản đề nghị cấp phép sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè vào mục đích khác (bản chính); Phương án sử dụng tạm thời lòng đường vỉa hè vào mục đích khác, phương án tổ chức giao thông (bản chính hoặc bản sao có chứng thực) gửi đến cơ quan có thẩm quyền thông qua hình thức trực tiếp, thông qua dịch vụ bưu chính hoặc trực tuyến.

Các cơ quan có thẩm quyền cấp phép sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè trong phạm vi được giao quản lý bao gồm: Khu Quản lý đường bộ; Ủy ban nhân dân xã, phường; Sở Xây dựng.

Mức xử phạt đối với hành vi vi phạm: Theo quy định tại Nghị định 168/2024/NĐ-CP ngày 26/12/2024 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe thì các hành vi lấn chiếm vỉa hè, lòng đường có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt khác nhau tùy theo tính chất và mức độ vi phạm. Một số mức xử phạt đáng chú ý gồm:

- Phạt tiền từ 200.000 đồng đến 250.000 đồng đối với hành vi bán hàng rong hoặc bán hàng hóa nhỏ lẻ khác trên lòng đường, trên vỉa hè các tuyến phố có quy định cấm bán hàng

- Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với cá nhân, từ 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng đối với tổ chức thực hiện hành vi sử dụng trái phép lòng đường, vỉa hè để: họp chợ; kinh doanh dịch vụ ăn uống; bày, bán hàng hóa; sửa chữa phương tiện, máy móc, thiết bị; rửa xe; đặt, treo biển hiệu, biển quảng cáo.

- Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với cá nhân, từ 6.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với tổ chức thực hiện hành vi bày, bán máy móc, thiết bị, vật tư hoặc sản xuất, gia công hàng hóa trên lòng đường, vỉa hè.

- Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với cá nhân, từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với tổ chức thực hiện hành vi sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè vào mục đích khác (theo quy định phải có giấy phép) mà không có giấy phép hoặc có giấy phép nhưng đã hết giá trị sử dụng hoặc thực hiện không đúng nội dung ghi trong giấy phép.

Vỉa hè và lòng đường là tài sản công phục vụ lợi ích chung của xã hội. Việc quản lý và sử dụng đúng quy định không chỉ góp phần bảo đảm trật tự, an toàn giao thông mà còn tạo nên hình ảnh đô thị văn minh, sạch đẹp. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức, tuân thủ pháp luật và cùng chính quyền địa phương giữ gìn không gian giao thông chung. Khi mọi người cùng chấp hành tốt quy định về sử dụng vỉa hè, lòng đường, môi trường đô thị sẽ trở nên thông thoáng, an toàn và đáng sống hơn.