Chị Hà và chị Huệ là chị em ruột, mấy năm trước, chị Hà có cho chị gái vay tiền để xây nhà, nhưng vì là người thân nên chẳng ai nghĩ đến chuyện lập Hợp đồng vay tiền cũng như không có giấy tờ gì. Thế nhưng, khi nhà vừa xây xong, con trai chị lại nghe lời con dâu đuổi ra chị Huệ ra khỏi nhà. Chị Hà nghe chuyện, vừa bức xúc, thương cảm cho chị nhưng cũng vô cùng lo lắng khi nghĩ tới số tiền mà mình đã cho chị mượn, số tiền đó là khoản tiền chị dự tính sẽ trao cho con gái khi đi lấy chồng, nếu mất, chị biết ăn nói với chồng con thế nào?
Tâm trạng lo lắng đó khiến chị Hà đứng ngồi không yên, bỗng chị chợt nhớ đến bà Loan – vốn là thành viên tổ hòa giải trong tổ dân phố nơi chị sống. Bà Loan đã từng đứng ra hòa giải nhiều vụ việc mâu thuẫn và được mọi người tín nhiệm, biết đâu bà có thể giúp thì sao. Nghĩ là làm, ngay chiều hôm đó, chị sang nhà bà Loan để nhờ cậy bà. Sau khi đã kể hết mọi sự tình cho bà Loan nghe, chị Hà hỏi
- Theo bà, làm thế nào để cháu có thể đòi lại tiền cho vay làm nhà từ con trai chị ấy? Cháu chưa biết giải quyết thế nào cô ạ?
- Ừ, để cô xem lại nhé, cô sẽ trả lời sau.
Nói đoạn, bà Loan vội vàng lật giở cuốn sách luật, tra cứu một hồi, bà reo lên:
- Đây rồi, đối với tình huống của cháu thì cháu có thể cung cấp các tin nhắn hoặc thông tin chuyển tiền (nếu có chuyển khoản) để cho chị gái vay làm nhà. Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng có một số quy định liên quan tới vụ việc của cháu như sau:
Điều 463 Bộ luật Dân sự năm 2015 về Hợp đồng vay tài sản quy định: “Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thoả thuận hoặc pháp luật có quy định.”
Đồng thời Điều 400 về thời điểm giao kết hợp đồng:
“1. Hợp đồng được giao kết vào thời điểm bên đề nghị nhận được chấp nhận giao kết.
2. Trường hợp các bên có thỏa thuận im lặng là sự trả lời chấp nhận giao kết hợp đồng trong một thời hạn thì thời điểm giao kết hợp đồng là thời điểm cuối cùng của thời hạn đó.
3. Thời điểm giao kết hợp đồng bằng lời nói là thời điểm các bên đã thỏa thuận về nội dung của hợp đồng.
Điều 466 về nghĩa vụ trả nợ của bên vay:
1. Bên vay tài sản là tiền thì phải trả đủ tiền khi đến hạn; nếu tài sản là vật thì phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thoả thuận khác.
2. Trường hợp bên vay không thể trả vật thì có thể trả bằng tiền theo trị giá của vật đã vay tại địa điểm và thời điểm trả nợ, nếu được bên cho vay đồng ý.
3. Địa điểm trả nợ là nơi cư trú hoặc nơi đặt trụ sở của bên cho vay, trừ trường hợp có thoả thuận khác.
4. Trường hợp vay không có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả nợ hoặc trả không đầy đủ thì bên cho vay có quyền yêu cầu trả tiền lãi với mức lãi suất theo quy định tại khoản 2 Điều 468 của Bộ luật này trên số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thoả thuận khác hoặc luật có quy định khác.”
- Căn cứ các quy định nêu trên, cháu có quyền khởi kiện đòi nợ vay để yêu cầu thanh toán khoản nợ đối với khoản nợ của chị gái.
Chị Hà chần chừ:
- Dạ, chị gái cháu cũng là bất đắc dĩ, bây giờ chị đã bị con cái ruồng bỏ, cháu còn khởi kiện nữa thì chị làm sao sống được ạ. Huống hồ chị đã nghỉ hưu, chẳng có thu nhập gì ngoài 2 triệu tiền lương hưu chỉ đủ ăn hàng tháng thôi. Làm sao có thể trả nợ được ạ.
Bà Loan thở dài:
- Như vậy, ở đây chỉ còn người con trai của chị cháu mới đủ khả năng trả nợ thay mẹ. Để bác xem, trường hợp nào thì người con có nghĩa vụ trả nợ thay bố mẹ nhé!
Tìm một lúc, bà Loan nói:
- Đây rồi, con cái sẽ có nghĩa vụ trả nợ thay cha, mẹ nếu là người bảo lãnh cho khoản vay của cha, mẹ. Căn cứ Điều 335 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì bảo lãnh là việc người thứ ba (sau đây gọi là bên bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (sau đây gọi là bên nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (sau đây gọi là bên được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Các bên có thể thỏa thuận về việc bên bảo lãnh chỉ phải thực hiện nghĩa vụ thay cho bên được bảo lãnh trong trường hợp bên được bảo lãnh không có khả năng thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh.
Ngừng một lúc, bà Loan nói tiếp;
- Trường hợp mà con nhận di sản thừa kế từ cha mẹ thì cũng sẽ có nghĩa vụ trả nợ thay cha mẹ, căn cứ Điều 615 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như sau:
+ Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
+ Trường hợp di sản chưa được chia thì nghĩa vụ tài sản do người chết để lại được người quản lý di sản thực hiện theo thỏa thuận của những người thừa kế trong phạm vi di sản do người chết để lại.
+ Trường hợp di sản đã được chia thì mỗi người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
+ Trường hợp người thừa kế không phải là cá nhân hưởng di sản theo di chúc thì cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như người thừa kế là cá nhân.
- Như vậy, nếu con cái là người được hưởng di sản từ cha mẹ thì phải có trách nhiệm trả khoản nợ mà khi còn sống cha mẹ đã vay. Lúc này, người con sẽ dùng chính tài sản mình được hưởng để trả nợ trong phạm vi di sản mà cha, mẹ để lại. Từ những quy định trên có thể thấy, con cái không có nghĩa vụ trả nợ thay cho cha, mẹ trừ trường hợp bảo lãnh khoản vay của cha mẹ hoặc nhận di sản thừa kế có khoản nợ từ cha mẹ - bà Loan nhẹ nhàng nói.
Chị Hà suy nghĩ một lát rồi cảm thấy tảng đá trong lòng dường như cũng nhẹ đi đôi chút, chị cười nhẹ rồi đáp:
- Dạ vâng cô, cháu cám ơn cô ạ, cháu sẽ áp dụng làm sao cho hợp tình, hợp lý ạ!