Sau hơn 14 năm triển khai thực hiện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (gọi tắt là Luật) năm 2012, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần đưa pháp luật đi vào cuộc sống, nâng cao nhận thức và ý thức tuân thủ pháp luật trong xã hội. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển của đất nước, sự bùng nổ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và nhu cầu tiếp cận thông tin pháp luật ngày càng cao của người dân, doanh nghiệp, Luật năm 2026 được ban hành với nhiều nội dung đổi mới, thể hiện tư duy quản lý hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật.
Điểm mới nổi bật đầu tiên là Luật năm 2026 mở rộng phạm vi điều chỉnh. Nếu Luật năm 2012 chủ yếu điều chỉnh hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật thì Luật mới đã bổ sung thêm nội dung “truyền thông chính sách” ngay trong phạm vi điều chỉnh của Luật. Đây là bước phát triển quan trọng, bởi truyền thông chính sách không chỉ dừng lại ở việc phổ biến pháp luật sau khi văn bản được ban hành mà còn thực hiện việc cung cấp thông tin, tương tác đa chiều với người dân, tổ chức và doanh nghiệp ngay từ quá trình đề xuất, xây dựng chính sách và soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật. Qua đó góp phần tạo sự đồng thuận xã hội, nâng cao chất lượng chính sách và phát huy quyền tham gia xây dựng pháp luật của Nhân dân.
Một điểm đổi mới có tính nền tảng là Luật năm 2026 xác định rõ việc xây dựng “văn hóa thượng tôn pháp luật” là mục tiêu xuyên suốt của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Theo đó, Nhà nước không chỉ hướng đến việc cung cấp kiến thức pháp luật mà còn chú trọng hình thành ý thức tôn trọng Hiến pháp, pháp luật, xây dựng lối sống và hành vi ứng xử theo pháp luật trong toàn xã hội. Đồng thời, Luật khẳng định công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, trong đó Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nòng cốt trong chỉ đạo, quản lý và tổ chức thực hiện.
So với Luật năm 2012, Luật năm 2026 dành sự quan tâm đặc biệt đối với chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật. Lần đầu tiên, các hình thức như Cổng Pháp luật quốc gia, nền tảng số, mạng xã hội và ứng dụng trí tuệ nhân tạo được quy định trực tiếp trong Luật như những phương thức phổ biến pháp luật chính thức. Luật yêu cầu các cơ quan nhà nước có trách nhiệm chuẩn hóa, cập nhật, chia sẻ dữ liệu pháp luật trên Cổng Pháp luật quốc gia; đồng thời khuyến khích tổ chức, cá nhân khai thác dữ liệu pháp luật để phục vụ việc phổ biến, giáo dục pháp luật một cách thuận tiện, hiện đại và hiệu quả hơn.
Đáng chú ý, Luật cũng đặt ra những yêu cầu chặt chẽ đối với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Nội dung pháp luật cung cấp thông qua hệ thống AI phải được kiểm chứng từ nguồn dữ liệu chính thức; phải bảo đảm tính chính xác, có cơ chế gắn nhãn cảnh báo, đính chính thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân theo quy định của pháp luật. Đây là quy định hoàn toàn mới, thể hiện sự chủ động của pháp luật trước những cơ hội cũng như thách thức do công nghệ mới mang lại, đồng thời góp phần phòng ngừa tình trạng lan truyền thông tin pháp luật sai lệch trên không gian mạng.
Đối với các nhóm yếu thế và đối tượng có nhu cầu đặc thù, Luật năm 2026 tiếp tục kế thừa nhưng đồng thời mở rộng và cụ thể hóa chính sách ưu tiên. Ngoài người dân tộc thiểu số, người cư trú ở vùng sâu, vùng xa, người lao động thu nhập thấp, người khuyết tật, người nghèo, người cao tuổi,… Luật bổ sung các nhóm như nạn nhân mua bán người, người bị bạo lực học đường hoặc các hình thức bạo lực khác; đồng thời chú trọng công tác phổ biến pháp luật cho người đang chấp hành án, người được hưởng án treo, người chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập cộng đồng và người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính. Quy định này thể hiện tính nhân văn và bảo đảm mọi người đều có cơ hội bình đẳng trong tiếp cận pháp luật.
Một điểm mới khác là hoàn thiện cơ chế bảo đảm chất lượng đội ngũ làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Luật quy định cụ thể tiêu chuẩn báo cáo viên pháp luật theo hướng nâng cao yêu cầu về trình độ chuyên môn, phẩm chất, uy tín và khả năng truyền đạt; đồng thời tiếp tục duy trì đội ngũ tuyên truyền viên pháp luật tại cấp xã là những người có uy tín, am hiểu pháp luật và gần gũi với cộng đồng dân cư. Bên cạnh đó, Luật bổ sung quy định về người được mời tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật là các chuyên gia, người có trình độ chuyên môn phù hợp, tạo điều kiện huy động nguồn lực trí tuệ của xã hội tham gia công tác này.
Bên cạnh đó, lần đầu tiên luật hóa việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã. Đây là sự thay đổi quan trọng so với Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012, trong đó Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật chỉ được tổ chức ở Trung ương, cấp tỉnh và cấp huyện. Việc bổ sung Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp xã có ý nghĩa đặc biệt trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Khi không còn tổ chức chính quyền cấp huyện, cấp xã trở thành cấp chính quyền trực tiếp tổ chức thi hành pháp luật, cung cấp dịch vụ công và giải quyết nhiều vấn đề thiết thực liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân. Vì vậy, việc thiết lập một cơ chế phối hợp liên ngành ngay tại cấp xã sẽ góp phần bảo đảm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai sát dân, gần dân và kịp thời đáp ứng nhu cầu pháp luật của người dân.
Việc Quốc hội ban hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế trong công tác đưa pháp luật vào cuộc sống. Với những đổi mới về truyền thông chính sách, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, mở rộng đối tượng thụ hưởng, nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và chú trọng đánh giá hiệu quả thực chất, Luật được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của toàn xã hội, góp phần xây dựng nền văn hóa thượng tôn pháp luật, phát huy dân chủ, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và phục vụ hiệu quả sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới./.