Phân vai
Ông Tám: 57 tuổi.
Bà Tám: 55 tuổi, vợ ông Tám.
Anh Bình: Công chức phụ trách lĩnh vực tư pháp của Ủy ban nhân dân xã – nơi gia đình ông Tám sinh sống.
Bà Năm: Hàng xóm của nhà ông Tám.
Chị Hoa: Con gái ông bà Tám.
Nội dung tiểu phẩm:
Một buổi sáng mùa hè trời trong xanh, trên bộ bàn ghế đá ngoài sân, ông Tám đang chăm chú viết viết, xóa xóa gì đó vào một xấp giấy tờ, vẻ mặt ông hơi căng thẳng, thỉnh thoảng ông dừng bút, ngó nghiêng ra ngoài đường như thể canh chừng ai đó, mặc dù biết cổng đã được khóa rất kỹ. Bỗng nhiên từ trong nhà, bà Tám cất tiếng gọi:
Bà Tám: Này ông, ông làm cái gì mà cứ loay hoay ở ngoài ấy cả buổi thế, không vào mà nghỉ trưa chút đi, ngoài ấy hanh nắng lại ốm bây giờ.
Bị tiếng vợ gọi làm giật mình, ông Tám khẽ gắt gỏng
Ông Tám: Bà nhỏ tiếng thôi! Phụ nữ mà nói chuyện cứ oang oang, không tế nhị gì cả.
Ngừng chút, ông gọi vợ ra rồi thì thầm
Ông Tám: Tôi đang nghiên cứu cách để "gia tăng thu nhập" cho tuổi già này của chúng ta. Bà xem, đây là hồ sơ hưởng chính sách trợ giúp xã hội hàng tháng đấy.
Bà Tám: (tỏ vẻ ngạc nhiên) Trợ cấp gì cơ? Ông mới có 57 tuổi, khỏe mạnh, không bệnh tật, đau ốm hiểm nghèo, không thuộc diện khuyết tật, con cái tháng nào cũng gửi tiền về đều đặn. Chưa kể nhà mình còn có mấy sào ruộng, nói chung chẳng thuộc diện hộ nghèo mà ông đòi hưởng trợ cấp?
Ông Tám: Bà thật là...dại quá, chẳng hiểu gì cả. Hôm qua, tôi lên phố thăm vợ chồng thằng Lâm, lúc đang trông cháu ở công viên, tôi nghe được mấy ông bà trên phố kháo nhau có hộ gia đình ông Minh nào ở trên ấy, là hộ nghèo, đợt trước nhà ông ấy hư hỏng do bão lụt, tưởng đâu ra đường ở đến nơi rồi, thế mà không biết ai hướng dẫn cho làm hồ sơ đề nghị trợ cấp xã hội nộp lên cơ quan có thẩm quyền, thế là được Nhà nước hỗ trợ ba mươi triệu đồng để sửa nhà đấy.
Bà Tám: Thì nhà người ta là hộ nghèo, đủ điều kiện thì được hưởng chứ sao? Ông đi so đo gì với ông ấy?
Ông Tám (dài giọng): Nói như bà ấy, ai mà biết ông ấy hộ nghèo hay không? Giờ chỉ cần "khéo" một chút trong cái khâu khai báo hồ sơ. Ví dụ nhé, mình sửa năm sinh trong giấy tờ cũ cho nó già thêm vài tuổi để sớm đạt ngưỡng hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; đừng khai có con cái nuôi dưỡng, chăm sóc mà khai gian thêm bệnh tật hiểm nghèo, khuyết tật các thứ…thể nào mà chẳng đủ điều kiện được hưởng.
Bà Tám: (Giật mình hoảng hốt) Trời đất ơi! Ông định làm giả giấy tờ à? Ai cho ông cái gan ấy, ông có biết bây giờ cán bộ người ta kiểm tra, xác minh hồ sơ kỹ lắm không, lỡ mà lộ ra cái chuyện khai gian, khai dối thì tôi xấu hổ với bà con làng xóm lắm ông biết không, còn chưa kể đây là chuyện vi phạm pháp luật, lỡ đâu người ta bắt ông thì sao?
Ông Tám: (Nhăn nhó gạt đi) Bà thì biết gì mà nói. Các anh cán bộ ở xã mình toàn chỗ quen biết, họ nể mặt tôi là người có uy tín trong xóm, chắc họ chỉ lướt qua thôi. Với lại tôi có ăn trộm ăn cướp tiền của ai đâu, tôi chỉ là đang “tận dụng” chính sách thôi mà.
Vừa hay lúc này, bà Năm đi công chuyện từ đâu ghé ngang nhà ông Tám, nhác thấy hai vợ chồng đang nói chuyện thì bà vui vẻ lên tiếng đùa.
Bà Năm: Anh Tám, chị Tám ơi, hai người đang bàn chuyện gì mà nghe rôm rả thế? "Tận dụng chính sách" gì, cho tôi tận dụng với.
Bà Tám: (Vội vàng ra mở cổng mời bà Năm vào nhà) May quá bà Năm sang. Bà xem ông Tám nhà tôi này, ông ấy đang định khai man hồ sơ để nhận tiền trợ cấp xã hội kìa. Tôi khuyên can mãi mà ông ấy không nghe.
Nghe bà Tám nói, bà Năm thu lại nụ cười, quay sang ông Tám hỏi chuyện với ánh mắt nghiêm túc.
Bà Năm: Anh Tám à, anh đừng có vì tham cái lợi trước mắt mà có những việc làm sai trái. Tôi nói thật đấy. Chuyện này không đùa được đâu. Bây giờ quy định pháp luật xử phạt những hành vi như vậy nghiêm khắc lắm.
Ông Tám: (Vẫn bướng bỉnh) Gớm, bà Năm cứ quan trọng hóa vấn đề. Tôi chỉ là khai thêm một tí thông tin cho nó "chuẩn, đủ điều kiện" hồ sơ thôi. Ai mà lại đi phạt một ông già như tôi?
Bà Năm: Tại sao lại không phạt hả ông! Pháp luật không phân biệt già trẻ đâu anh. Hành vi khai man, giả mạo giấy tờ để hưởng chính sách là ảnh hưởng đến ngân sách Nhà nước, là lấy đi phần của những người thực sự khó khăn hơn mình đấy, không chỉ trái pháp luật mà còn sai với lương tâm nữa ông à.
Ông Tám: (Lẩm bẩm) Bà cứ làm như tôi sắp đi tù không bằng, bà không dám làm thì tôi làm. Tôi cũng đâu có rủ bà cùng làm với tôi đâu.
Bà Năm: Tôi đã nhắc nhở mà ông không nghe, sau này mà có chuyện gì, ảnh hưởng tới ông, tới gia đình con cái ông thì ông tự chịu chứ đừng kêu ai nhé!
Đang trong lúc thảo luận gay gắt thì anh Bình - cán bộ xã – cầm trong tay một xấp tờ gấp pháp luật để cấp phát, tuyên truyền tới từng gia đình. Thấy ba người trong nhà ông Tám, anh dừng xe, định bụng vào nhà, vừa để phát tờ gấp, vừa xin ly nước để giải khát.
Anh Bình: Cháu chào chú Tám, cô Tám. Chào bác Năm ạ. Mọi người đang họp gia đình hay sao mà đông đủ quá vậy ạ?
Bà Tám: (Thấy anh Bình thì mừng rỡ, bà chạy đến kéo tay anh) A, anh Bình cán bộ xã. May quá gặp anh, mời anh vào đây uống chén nước, sẵn tiện giải thích hộ ông nhà tôi cái này với.
Anh Bình: (Ngồi xuống ghế) Dạ vâng, có chuyện gì mà cô chú cần cháu giải thích, tư vấn vậy ạ?
Bà Năm: Chuyện là anh Tám đây đang định khai báo gian dối hồ sơ để hưởng trợ cấp xã hội đó anh Bình. Anh xem giải thích cho anh ấy hiểu pháp luật quy định mức xử phạt ra sao, chứ tôi nói anh ấy không có tin.
Anh Bình: (Nhìn ông Tám, mỉm cười điềm đạm) À, hóa ra là chú Tám đang quan tâm đến Nghị định số 98/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em đúng không ạ? Tiện đây, cháu cũng đang đi tuyên truyền lưu động của xã về các quy định mới này đấy ạ.
Ông Tám: (Hơi ngượng nhưng vẫn hỏi) Thì... chú Bình xem, nếu chẳng may người ta khai không đúng một tí trong hồ sơ để được hưởng trợ cấp, thì có bị phạt nặng không? Hay chỉ nhắc nhở, cảnh cáo thôi?
Anh Bình: (Mở tài liệu, lấy ra một tờ rơi có in các dòng chữ đỏ đậm) Chú Tám ạ, pháp luật quy định rất rõ ràng và nghiêm túc để đảm bảo công bằng xã hội. Theo Điều 7 Nghị định số 98/2026/NĐ-CP ngày 31 tháng 3 năm 2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em đã quy định mức xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định về khai hưởng chính sách trợ giúp xã hội, trợ cấp hưu trí xã hội, hỗ trợ nạn nhân bị mua bán người như sau:
“1. Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với cá nhân có hành vi giả mạo, gian dối để được hưởng trợ giúp xã hội khẩn cấp nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
2. Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi giả mạo, gian dối là nạn nhân bị mua bán người để được hưởng một trong các chính sách hỗ trợ sau: học văn hóa, học nghề hoặc trợ cấp khó khăn ban đầu nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
3. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau:
a) Khai báo gian dối để được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự;
b) Khai báo gian dối để được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự;
c) Khai báo gian dối để được hưởng hỗ trợ kinh phí chăm sóc, nuôi dưỡng hằng tháng nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự;
d) Khai báo gian dối để được tiếp nhận vào chăm sóc, nuôi dưỡng tại cơ sở trợ giúp xã hội, cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em, cơ sở chăm sóc người cao tuổi, cơ sở chăm sóc người khuyết tật, cơ sở hỗ trợ nạn nhân.”
Anh Bình vừa dứt lời thì bà Tám giật mình, hoảng hốt.
Bà Tám: Trời ơi! Phạt tận 05 triệu đồng luôn à chú? Bằng mấy tháng tiền trợ cấp chứ chẳng chơi!
Bà Năm: Đấy, anh Tám thấy chưa? Anh định kiếm thêm vài trăm nghìn mỗi tháng mà nếu bị phát hiện là mất luôn cả triệu tiền phạt, chưa kể cái danh dự của anh và gia đình anh ở cái xóm này nữa.
Ông Tám: (Bắt đầu lo lắng) Phạt... phạt tiền triệu thật hả chú Bình? Tôi tưởng chỉ là hủy hồ sơ rồi nhắc nhở, cảnh cáo thôi chứ?
Anh Bình: Không chỉ dừng lại ở phạt tiền đâu chú Tám. Nghị định còn quy định các biện pháp khắc phục hậu quả rất nghiêm ngặt nữa ạ. Cụ thể thì Khoản 4, Điều 7 của Nghị định cũng quy định về biện pháp khắc phục hậu quả như sau:
“a) Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm quy định tại khoản 1, khoản 2, điểm a, điểm b, điểm c khoản 3 Điều này;
b) Buộc dừng chăm sóc, nuôi dưỡng tại cơ sở trợ giúp xã hội, cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em, cơ sở chăm sóc người cao tuổi, cơ sở chăm sóc người khuyết tật, cơ sở hỗ trợ nạn nhân đối với hành vi vi phạm quy định tại điểm d khoản 3 Điều này.”
Anh Bình (tiếp tục): Chú thử nghĩ xem, nếu chú khai man để nhận tiền trong một năm, rồi sau đó bị thanh tra phát hiện. Lúc đó chú vừa phải nộp phạt đến 05 triệu, vừa phải trả lại toàn bộ số tiền đã nhận của cả năm đó. Tính ra là "tiền mất tật mang", mà cái tiếng xấu "khai man để ăn tiền Nhà nước" nó còn đeo bám chú mãi. Chú vừa mất đi sự kính trọng của mọi người, vợ chú ra đường, đi chợ không dám nhìn mặt bà con, hàng xóm, con cháu của chú đi làm, đi học cũng xấu hổ với đồng nghiệp, bạn bè. Chú nghĩ xem, có đáng để đánh đổi không ạ?
(Đúng lúc này, chị Hoa - con gái ông Tám - từ trong nhà bước ra. Chị đã đứng phía sau cửa nghe câu chuyện từ nãy đến giờ.)
Chị Hoa: Bố ạ, con nghe hết rồi. Con không ngờ bố lại có ý định như thế. Bố mẹ ở quê thiếu thốn gì thì cứ bảo chúng con. Con và các em đi làm vất vả nhưng lúc nào cũng mong bố mẹ sống thảnh thơi, vui vẻ. Nhà mình tuy không khá giả nhưng cũng đâu phải thiếu cái ăn, cái mặc, sao bố lại suy nghĩ về những đồng tiền gian dối ấy vậy?
Ông Tám: (Cúi mặt, lí nhí nói) Bố... bố cũng chỉ muốn có thêm đồng ra đồng vào, đỡ đần cho các con thôi.
Chị Hoa: Bố giúp chúng con bằng cách sống đúng pháp luật, làm gương cho các cháu là chúng con mừng rồi. Bố xem, anh Bình đây là cán bộ, anh ấy nói rất đúng. Tiền trợ cấp xã hội là dành cho trẻ em mồ côi, người già không nơi nương tựa, những người khuyết tật nặng, những nạn nhân bị mua bán trở về trắng tay... Họ cần số tiền đó để duy trì sinh hoạt, cuộc sống hằng ngày. Mình có điều kiện hơn mà lại đi tranh phần của họ, không chỉ là vi phạm pháp luật mà còn không đúng với lương tâm và đạo đức nữa.
Anh Bình: (Tiếp lời) Chị Hoa nói đúng đấy ạ. Chú Tám ơi, Đảng và Nhà nước luôn cố gắng mở rộng các chính sách an sinh xã hội để không ai bị bỏ lại phía sau. Nhưng chính sách đó cần phải đến đúng người, đúng đối tượng thì mới phát huy được hiệu quả. Việc khai gian hồ sơ không chỉ là vi phạm hành chính đâu, nếu tính chất nghiêm trọng, số tiền chiếm đoạt lớn còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nữa đấy ạ.
Ông Tám: (Thở dài, vẻ mặt hối lỗi thực sự) Thôi, chú Bình và bà con nói làm tôi tỉnh ngộ rồi. Tôi già rồi mà suy nghĩ không thấu đáo, suýt nữa thì làm chuyện dại dột, làm xấu mặt gia đình. May mà chú Bình đến kịp, không thì tôi đã nộp xấp giấy tờ "khai man, khai dối" này lên Ủy ban nhân dân xã rồi.
Nói đoạn, ông Tám dứt khoát cầm xấp hồ sơ trên bàn, xé vụn trước mặt mọi người.
Ông Tám: Từ nay tôi chừa! Cứ đúng người, đúng việc mà làm. Tôi tuy chưa già hẳn đến mức hưởng trợ cấp xã hội, nhưng tôi vẫn còn sức khỏe để làm vườn, nuôi gà, tiền biếu của con cái. Dù có nghèo thì cũng phải cho sạch, có rách cũng phải cho thơm, phải không chú Bình?
Bà Tám: (Cười nhẹ nhõm) Ông nghĩ được thế là tôi mừng rồi. Anh Bình ơi, cảm ơn anh nhiều nhé. Những buổi đi tuyên truyền trực tiếp như thế này của các anh quý lắm, giúp người dân chúng tôi hiểu luật, nắm luật để không phạm phải sai lầm.
Anh Bình: Dạ, đó là trách nhiệm, công việc của chúng cháu ạ. Nhân tiện đây, cháu gửi cô chú và bác Năm thêm mấy tờ gấp về quy định xử phạt trong các lĩnh vực khác nữa. Có gì không rõ, mọi người cứ liên hệ, cháu luôn sẵn sàng hỗ trợ ạ.
Bà Năm: Hay quá, để tôi cầm mấy tờ này về phát cho mấy ông bà trong hội cao tuổi, để mọi người cùng biết mà tránh, cùng nhau xây dựng xóm làng, xã hội thượng tôn pháp luật.
Anh Bình: Dạ, cháu cảm ơn bác Năm. Chúc cả nhà mình luôn mạnh khỏe và mong mọi người luôn giữ tinh thần thượng tôn pháp luật ạ!
Trong tiếng cười nói vui vẻ, mọi người bắt đầu bàn luận về những câu chuyện đời thường trong thôn xóm, về những dự định trong cuộc sống sắp tới, không khí trở nên ấm cúng và nhẹ lòng hơn bao giờ hết./.