Cách nhà bà Tư không xa, sát ngay ao sen là nhà chị Hoa. Chị Hoa làm nghề mổ cá và làm chả cá bán ngoài chợ. Cuối ngày, những phế phẩm như ruột cá, mang cá, cùng với vô số túi ni-lông, găng tay nhựa phế thải từ sinh hoạt, chị thường lén lút ném thẳng xuống ao sen. Qua vài tháng, ao sen trong vắt ngày nào giờ rêu xanh nổi lềnh bềnh, mùi tanh hôi bốc lên, xen lẫn là những chiếc túi ni-lông đỏ, xanh, trắng lập lờ trên mặt nước, phá nát cảnh quan vốn có của xóm.

Trước những hành vi của các hộ gia đình, ông Năm – một cán bộ nhà nước đã nghỉ hưu đã nhiều lần góp ý, nhắc nhở nhưng bà Tư, chị Hoa đều bỏ ngoài tai, thậm chí bà Tư còn mắng khéo ông Năm là lo chuyện bao đồng.

Một ngày nọ, trời nổi cơn dông, những cơn mưa rào bất chợt kéo đến mang theo lượng nước trút xuống xóm nhỏ. Chỉ sau chưa đầy ba mươi phút, đoạn đường trước nhà bà Tư đã lênh láng nước do rác thải, túi ni-lông kết thành một khối rác lớn, bít kín dòng chảy. Nước không có lối thoát, dềnh lên, mang theo lớp váng mỡ và rác sinh hoạt trôi ngược vào phần sân của mấy hộ lân cận. Tại khu vực ao sen, nước dâng cao làm tràn bờ, đẩy hàng chục túi ni-lông chứa rác và phế phẩm nhà chị Hoa trôi tấp thẳng vào nhà ông Năm. Thấy nước tràn, ông Năm mặc áo mưa định ra cổng định khơi thông cống rãnh, thế nhưng vừa bước chân ra khỏi rào, do không để ý, ông dẫm phải đống bao ni lông đang trôi nên trượt chân, ngã xuống mặt đường, quần áo lấm lem bùn đất, đầu gối đập xuống bê tông rớm máu. Ông nén cơn đau đứng dậy, lớn tiếng quát:

- Cái xóm này có còn ý thức không? Cô Tư thì ngày nào cũng đổ nước phở, hắt rác xuống miệng cống làm nước ngập lênh láng. Còn cô Hoa kia, nhà bán cá không có chỗ vứt rác thì mua thùng rác về mà đựng, đằng này cứ túi ni-lông đầy rác ném xuống ao. Bây giờ nước lên, túi rác trôi hết vào cửa nhà tôi đây này.

Nghe tiếng quát lớn của ông Năm, mọi người trong xóm vội chạy ra, trong đó có cả bà Tư và chị Hoa. Bà Tư vốn tính chua ngoa, nghe ông Năm nói động đến mình thì chống nạnh, cãi lại ngay:

- Ông ăn nói cho cẩn thận nhé! Đường là đường của chung, nước mưa nó ngập là do hệ thống thoát nước kém, sao ông lại đổ thừa cho xô nước rửa bát của tôi? Mà rác thì ai chẳng vứt vài cái, ông đừng có bới bèo ra bọ!

Chị Hoa cũng không vừa, chen vào bênh vực bà Tư:

- Bác Năm nói thế nào ấy chứ, cái ao to đùng, em vứt vài cái túi bóng thì ảnh hưởng gì? Có túi bóng trôi vào thì bác vớt ra là xong, bác khó tính nó vừa thôi.

Đúng lúc cuộc cãi vã lên đến đỉnh điểm, tưởng chừng sắp xảy ra xô xát thì có tiếng xe máy nổ giòn vang lại gần. Hóa ra là ông Bình – tổ trưởng tổ hòa giải đang trên đường đi kiểm tra địa bàn sau mưa.

- Có chuyện gì mà ồn ào thế bà con? Ông Bình cất tiếng hỏi, nhíu mày nhìn cảnh tượng ngập ngụa nước, rác và vết thương trên chân ông Năm.

Sau khi nghe ông Năm bức xúc trình bày lại sự việc, cộng với việc tận mắt chứng kiến hiện trạng đường sá, ao hồ lầy lội, hôi thối, ông Bình đã mường tượng ra toàn bộ vấn đề. Ông Bình đỡ ông Năm ngồi xuống một chiếc ghế đá gần đó, rồi quay sang nhìn bà Tư và chị Hoa, vẻ mặt nghiêm túc:

— Chào các chị, hôm nay, chứng kiến sự việc này, tôi phải nói thẳng rằng những bức xúc của ông Năm là hoàn toàn chính đáng. Hành vi của cô Tư và chị Hoa không đơn thuần chỉ là "thói quen tiện tay" hay "chuyện xóm giềng nhỏ nhặt" nữa, mà đã vi phạm trực tiếp đến các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường khu dân cư.

Bà Tư nghe vậy liền bật cười nhạt, xua tay:

- Ôi dào, cán bộ cứ dọa. Chúng tôi chỉ đổ bát nước phở ra đường thì vi phạm luật gì chứ? Ông bộ đừng làm quan trọng hóa lên.

Ông Bình không vội trả lời ngay, ông mở chiếc cặp da, lấy ra một cuốn sổ tay pháp luật và một tệp tài liệu in rõ Nghị định số 45/2022/NĐ-CP ngày 07/7/2022 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và đọc to:

Khoản 2 Điều 25 hành vi vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường nơi công cộng, khu đô thị, khu dân cư; vận chuyển nguyên liệu, vật liệu, hàng hóa gây ô nhiễm môi trường bị xử phạt như sau:

“2. Hành vi thu gom, thải rác thải trái quy định về bảo vệ môi trường bị xử phạt như sau:

a) Phạt tiền từ 100.000 đồng đến 150.000 đồng đối với hành vi vứt, thải, bỏ đầu, mẩu, tàn thuốc lá không đúng nơi quy định tại khu chung cư, thương mại, dịch vụ hoặc nơi công cộng;

b) Phạt tiền từ 150.000 đồng đến 250.000 đồng đối với hành vi vệ sinh cá nhân (tiểu tiện, đại tiện) không đúng nơi quy định tại khu chung cư, thương mại, dịch vụ hoặc nơi công cộng;

c) Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi vứt, thải, bỏ rác thải, đổ nước thải không đúng nơi quy định tại khu chung cư, thương mại, dịch vụ hoặc nơi công cộng, trừ vi phạm quy định tại điểm d khoản này;

d) Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi vứt, thải, bỏ rác thải trên vỉa hè, lòng đường hoặc vào hệ thống thoát nước thải đô thị hoặc hệ thống thoát nước mặt; đổ nước thải không đúng quy định trên vỉa hè, lòng đường phố; thải bỏ chất thải nhựa phát sinh từ sinh hoạt vào ao hồ, kênh rạch, sông, suối, biển.”

Sau khi nêu rõ các khung phạt tiền, ông Bình hạ giọng, ôn tồn nhưng kiên quyết:

- Việc nộp phạt tiền chỉ là một hình thức răn đe. Mục đích cốt lõi của pháp luật môi trường là trả lại sự trong sạch cho cộng đồng. Vì vậy, ngoài việc bị phạt tiền, những người vi phạm còn phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả. Pháp luật quy định rõ: buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu; nếu gây ô nhiễm môi trường phải thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường do vi phạm hành chính gây ra đối với trường hợp vi phạm tại điểm c, d khoản 2, khoản 3 và khoản 4 Điều này. Điều này có nghĩa là, ai làm bẩn chỗ nào thì phải tự tay dọn dẹp sạch sẽ chỗ đó, khơi thông lại cống rãnh, vớt hết rác thải dưới ao lên. Nếu không tự làm, chính quyền sẽ cưỡng chế thực hiện và người vi phạm phải chịu toàn bộ chi phí.

Những lời phân tích thấu tình đạt lý cùng với các điều luật đã thực sự làm bà Tư và chị Hoa nhận ra cái sai của mình. Họ nhận ra rằng sự "tiện tay" của mình đã gây ra hậu quả lớn nhường nào, không chỉ vi phạm luật pháp nhà nước mà còn làm rạn nứt tình làng nghĩa xóm.

Bà Tư tần ngần bước tới, xách vội cái xô nhựa cất vào trong nhà, rồi nắm lấy tay ông Năm:

- Ông Năm ơi, tôi cũng biết sai rồi. Từ mai tôi sẽ gom rác vào túi để chờ xe rác đến thu gom. Nước rửa bát thì tôi làm đường ống dẫn vào bể phốt nhà tôi, tuyệt đối không hắt ra đường làm tắc cống của bà con nữa.

Chị Hoa cũng vội vàng nói:

- Cháu cũng vậy, ngày mai, vợ chồng cháu sẽ dọn dẹp, trả lại ao sen xanh, sạch, đẹp cho xóm mình.

Nói là làm, ngay sáng Chủ nhật hôm sau, không khí trong xóm rộn ràng hơn hẳn mọi ngày. Không ai bảo ai, mỗi người một việc. Bà Tư cặm cụi mang đồ nghề ra cạy nắp cống, móc sạch đống rác và lớp mỡ tích tụ bấy lâu, xả nước sạch cho cống thông thoát. Chị Hoa cùng chồng lội xuống mép ao vớt từng chiếc túi ni-lông, từng vỏ chai nhựa lên bờ cho vào bao tải. Chỉ sau một buổi sáng, xóm nhỏ lại khoác lên mình vẻ sạch sẽ, quang đãng vốn có. Đường bê tông không còn trơn trượt, cống rãnh róc rách nước chảy, ao sen dần trong xanh trở lại đón nắng mới.