Những ngày cuối năm, công việc dồn dập khiến anh Thành và nhiều công nhân trong xưởng may phải liên tục tăng ca để kịp đơn hàng xuất khẩu. Có hôm tan ca đã gần nửa đêm, sáng sớm hôm sau lại phải có mặt đúng giờ. Mãi đến khi xưởng bổ sung thêm nhân lực hỗ trợ, anh Thành mới có được một buổi trưa tranh thủ về phòng trọ nghỉ ngơi.
Suốt gần một tháng làm việc căng thẳng, thường xuyên thiếu ngủ, trưa nay vừa ăn cơm xong, anh Thành chưa kịp thay đồ đã nằm xuống giường, mong chợp mắt một lát trước ca chiều. Thế nhưng chưa ngủ được bao lâu, anh đã giật mình vì tiếng nói chuyện ồn ào vang lên ngay trước dãy phòng trọ.
Anh Thành kéo cửa nhìn ra thì thấy anh Cường – tổ trưởng sản xuất đang đứng nói chuyện với mấy công nhân mới tuyển, giọng khá to. Không khí xung quanh có phần căng thẳng, vài người tỏ ra bức xúc nhưng ngại không dám góp ý.
Cố giữ bình tĩnh, anh Thành bước ra, nhẹ giọng hỏi:
Anh Cường ơi, trưa nay anh em đang nghỉ, có chuyện gì gấp lắm không mà bàn ở đây vậy anh?
Anh Cường quay lại, có chút ái ngại:
Ừ, anh xin lỗi. Mấy em mới hỏi về chuyện bảo hiểm xã hội, nên anh giải thích luôn cho tiện.
Nghe đến đây, anh Thành chợt chú ý:
À, chuyện bảo hiểm xã hội hả anh? Em nhớ mấy hôm trước em có nghe mấy bạn nói là công ty chưa đóng BHXH bắt buộc cho công nhân hợp đồng dưới một năm, có đúng không anh?
Anh Cường hơi khựng lại rồi đáp:
Thì… công ty đang khó khăn, với lại mấy em làm thời vụ, hợp đồng ngắn hạn, chắc chưa cần tham gia cũng được.
Anh Thành nghe vậy thì im lặng một lúc, rồi quay vào phòng. Chỉ chốc lát sau, anh trở ra, trên tay cầm chiếc điện thoại:
Anh Cường cho em nói thêm chút được không? Trước đây em có tham gia buổi tuyên truyền pháp luật lao động ở công đoàn khu công nghiệp, nên còn nhớ khá rõ về bảo hiểm xã hội bắt buộc trong đó có vài điều khoản liên quan.
Dứt lời, anh liền đưa máy điện thoại lên và đọc to:
- Theo khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 quy định về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc như sau:
“1. Người lao động là công dân Việt Nam thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm:
a) Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả trường hợp người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên;
b) Cán bộ, công chức, viên chức;
c) Công nhân và viên chức quốc phòng, công nhân công an, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu;
d) Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân nhân;
đ) Hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân; hạ sĩ quan, chiến sĩ nghĩa vụ công an nhân dân; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học được hưởng sinh hoạt phí;
e) Dân quân thường trực;
g) Người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng quy định tại Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác;
h) Vợ hoặc chồng không hưởng lương từ ngân sách nhà nước được cử đi công tác nhiệm kỳ cùng thành viên cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài được hưởng chế độ sinh hoạt phí;
i) Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật; thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý khác được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của Luật Hợp tác xã có hưởng tiền lương;
k) Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố;
l) Đối tượng quy định tại điểm a khoản này làm việc không trọn thời gian, có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp nhất;
m) Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh tham gia theo quy định của Chính phủ;
n) Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật; thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý khác được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của Luật Hợp tác xã không hưởng tiền
Một công nhân trẻ lo lắng hỏi:
Vậy nếu công ty không đóng thì tụi em có bị thiệt không anh?
Anh Thành gật đầu:
Thiệt nhiều chứ. Không có BHXH thì sau này ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp đều không được giải quyết đầy đủ. Lâu dài còn ảnh hưởng đến lương hưu sau này nữa.
Anh Cường trầm ngâm:
Nhưng nếu công ty chưa đóng thì… chắc để tính sau?
Anh Thành nhẹ nhàng nhưng dứt khoát:
- Theo quy định tại Điều 13 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 quy định trách nhiệm của người sử dụng lao động như sau:
“1. Đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động theo quy định của Luật này; phối hợp với cơ quan bảo hiểm xã hội trong việc trả sổ bảo hiểm xã hội bản giấy cho người lao động.
2. Lập hồ sơ để người lao động được hưởng chế độ bảo hiểm xã hội.
3. Phối hợp với cơ quan bảo hiểm xã hội trong việc xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội khi người lao động chấm dứt hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc hoặc thôi việc theo quy định của pháp luật.
4. Đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động theo quy định tại Điều 34 của Luật này và hằng tháng trích khoản tiền phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định tại Điều 33 của Luật này từ tiền lương của người lao động để đóng cùng một lúc vào quỹ bảo hiểm xã hội.
5. Xem xét giới thiệu người lao động thuộc đối tượng theo quy định tại Điều 65 của Luật này đi khám giám định y khoa để xác định mức suy giảm khả năng lao động tại Hội đồng giám định y khoa.
6. Phối hợp với cơ quan bảo hiểm xã hội trả trợ cấp bảo hiểm xã hội cho người lao động trong trường hợp chi trả thông qua người sử dụng lao động.
7. Xuất trình, cung cấp đầy đủ, chính xác, kịp thời thông tin, tài liệu liên quan đến việc đóng, hưởng bảo hiểm xã hội thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
8. Bồi thường cho người lao động theo quy định của pháp luật nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định của Luật này mà gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động.
9. Phối hợp, tạo điều kiện để cơ quan bảo hiểm xã hội thực hiện thu hồi số tiền bảo hiểm xã hội hưởng không đúng quy định của người lao động khi có quyết định của cơ quan có thẩm quyền.”
Không khí im lặng vài giây. Một số công nhân gật đầu, ánh mắt thể hiện sự đồng tình. Anh Cường thở dài:
Ừ… để anh báo lại với ban giám đốc và bộ phận nhân sự. Chuyện này đúng là không thể làm qua loa được.
Anh Thành mỉm cười:
Dạ, em chỉ mong anh em mình làm việc có hợp đồng rõ ràng, bảo hiểm đầy đủ, để yên tâm gắn bó lâu dài.
Tiếng nói chuyện dần lắng xuống. Mọi người tản ra, không gian trưa trở lại yên tĩnh. Anh Thành quay vào phòng, nằm xuống giường. Lần này, anh cảm thấy nhẹ nhõm hơn, vì không chỉ bảo vệ quyền lợi của bản thân, mà còn góp phần nhắc nhở về nghĩa vụ và trách nhiệm trong việc thực hiện bảo hiểm xã hội bắt buộc.