II. Nội dung tiểu phẩm

Mấy hôm nay nhà bà Hiền buồn như đưa đám, thằng con trai duy nhất của bà mới 16 tuổi nhưng đã đua đòi với đám bạn xấu đi trộm cắp nhà người khác. Đang nằm ủ rũ trên giường thì bà nghe thấy tiếng con gái lớn lấy chồng ở xa đã về, bà vội vã ngồi dậy:

Bà Hiền: Trang về đấy hả con?

Vừa nhìn thấy bà, chị Trang vội chạy lại đỡ mẹ:

Chị Trang: Mẹ còn mệt cứ nằm trong nhà nghỉ ngơi, con về đây rồi.

Đỡ mẹ ngồi dậy, lấy cho mẹ cốc nước ấm, chị Trang nói:

Chị Trang: Chuyện cũng đã xảy ra rồi, mẹ đừng lo nghĩ nhiều mà ảnh hưởng đến sức khỏe. Thế em Huấn đâu rồi mẹ?

Uống ngụm nước ấm, bà Hiền rưng rưng:

Bà Hiền: Cũng may là con đã về rồi, em nó đang trong phòng đấy! Mấy hôm trước, cán bộ xuống đọc quyết định, người ta nói thằng Huấn còn ít tuổi, mới vi phạm lần đầu, hành vi chưa nghiêm trọng nên được cho tại ngoại, chờ cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ việc. Vì vậy, trong thời gian này nó cứ ở nhà con ạ, chẳng dám đi đâu.

Chị Trang: Thằng Huấn nhà mình còn nhỏ, lại theo lũ bạn xấu lôi kéo nên mới hư hỏng, cũng may là em Huấn được pháp luật xem xét, cho tại ngoại, chưa phải áp dụng biện pháp xử lý nghiêm khắc nào, mẹ ạ.

Nghe con gái nói mà bà Hiền thấy lòng nhẹ nhàng hơn đôi chút, nén tiếng thở dài bà nói:

Bà Hiền: Thời gian trước đây mẹ thấy em nó biểu hiện khác lắm, không nói chuyện với mẹ, suốt ngày kêu con có hẹn với bạn, thấy nó có tiền mua điện thoại mới, mẹ cũng cứ nghĩ nó xin được đi làm ở khu công nghiệp nên mới có tiền, chứ mẹ không nghĩ em nó lại dại dột đi ăn cắp của người ta thế này. Lỗi cũng tại mẹ, không sát sao với nó nên mới ra nông nỗi này.

Nói đến đây, không kìm được, nước mắt bà Hiền lại lăn dài. Chị Trang cũng không biết động viên mẹ thế nào cho phải nên cũng im lặng một hồi. Bà Hiền thì thương con, xót con, còn chị Trang thì vừa giận, vừa thương thằng em dại của mình. Chị cũng thấy tiếc cho cậu em trai mà chị yêu quý nhất. Mặc dù học hành thông minh nhanh trí, nhưng vì thương mẹ già yếu và thương chị lấy chồng xa vất vả, em trai chị đang học lớp 10 thì nghỉ học, xin đi làm thêm ở khu công nghiệp, mong muốn đỡ đần phần nào cho mẹ và chị. Nào ai có ngờ đâu…

Nghĩ đến đây chị Trang lo lắng nhìn mẹ, hỏi:

Chị Trang: Mẹ ơi, trong thời gian em Huấn đang được cho tại ngoại, hay nhà mình xin ý kiến cơ quan có thẩm quyền để cho em được đi học trở lại mẹ nhỉ? Vừa đúng luật, vừa giúp em ổn định tinh thần.

Bà Hiền nhíu mày suy nghĩ. Nhưng rồi bà thở dài:

Bà Hiền: Mẹ cũng nghĩ tới rồi, nhưng mẹ hỏi thằng Huấn thì nó lại nhất quyết không đi học, nó bảo bây giờ nó không dám trở lại trường lớp nữa.

Quá hiểu về tính cách của cậu em trai mình, chị Trang và bà Hiền cũng hiểu rằng, không thể ép Huấn đi học trở lại được nữa, một khi đã không muốn thì có ép cỡ nào cũng không thể học được.

Chị Trang: Nhưng em con mới 16 tuổi, lại đang được cho tại ngoại thế này, liệu ở đâu người ta dám nhận em ấy đi làm chứ?

Tình huống này bà Hiền cũng đã từng nghĩ đến. Vừa lo cho con, vừa sợ người ta dị nghị, điều qua tiếng lại, sợ nhất là con lại không biết tìm bạn mà chơi, ngựa quen đường cũ nữa thì bà cũng không thiết tha gì sống trên đời. Hàng trăm câu hỏi cứ xoay vần trong đầu óc mà không sao trả lời được khiến bà Hiền bế tắc. Chợt nhớ ra, bà nói với con gái:

Bà Hiền: Con với mẹ sang bác Phước nhé, mẹ phải gặp bác ấy hỏi chút việc cho yên tâm mới được, nhất định bác ấy sẽ có cách.

Chưa hiểu chuyện gì, chị Trang lo lắng hỏi:

Chị Trang: Mẹ sang bác Phước để hỏi gì hả mẹ?

Bà Hiền: À, bác Phước vừa là Trưởng thôn, vừa là bác cả trong dòng họ nhà mình nên xã người ta phân công cho bác ấy có trách nhiệm giúp đỡ, giáo dục em Huấn trong thời gian cháu được cho tại ngoại, chờ giải quyết vụ việc.

Chị Trang: Vậy hả mẹ, thế thì mẹ con mình yên tâm rồi ạ. Nhưng mẹ vừa mới bị ốm, mẹ có đi được không, hay để con sang thôi ạ?

Không để chị Trang nói hết câu, vừa với cái nón treo trên tường bà Hiền vừa nói:

Bà Hiền: Mẹ đi được, hai mẹ con mình cùng sang nhà bác ấy. Mẹ muốn gặp trực tiếp bác ấy để xem có cách gì giúp cho em con không.

Chị Trang vội vã bước theo bà Hiền. Hai mẹ con ra đến sân thì thấy Huấn cũng đuổi theo gọi với:

Huấn: Mẹ với chị cho con sang gặp bác với! Mấy hôm nay con cũng suy nghĩ nhiều rồi. Giờ con không sợ và cũng không ngại mọi người chê cười nữa. Việc con đã làm con phải đối diện thôi. Rồi mọi việc cũng sẽ qua, có ai cười mình được mãi đâu.

Chị Trang: Con thấy em nói đúng đấy mẹ ạ, nên cho em nó đi cùng để nghe bác Phước tư vấn, giảng giải. Biết đâu, em nó hiểu biết hơn và cũng là cơ hội cho em được làm lại từ đầu.

Vừa bước chân vào sân nhà bác Phước, bà Hiền đã rơm rớm nước mắt:

Bà Hiền: Chào bác, cũng chỉ vì thằng con của em nông nổi, dại dột hôm nay ba mẹ con em sang đây phiền bác.

Nhìn thấy mấy mẹ con bà Hiền sang là bác Phước như đã hiểu có chuyện gì, bác trấn an:

Bác Phước: Tôi hiểu, mấy mẹ con vào nhà, ngồi uống nước, có gì bình tĩnh nói chuyện.

Cố gắng ngăn sự xúc động, bà Hiền nói:

Bà Hiền: Bác ơi, cháu đang được tại ngoại như thế này… nhưng cháu có bị xử lý nặng không ạ? Cháu có cơ hội được giảm nhẹ hình phạt không bác?

Bác Phước nhẹ nhàng giải thích:

Bác Phước: Bà Hiền yên tâm, trong thời gian Huấn đang được tại ngoại, việc này chưa đồng nghĩa với việc cháu sẽ bị xử lý nặng. Theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên, Tòa án sẽ xem xét nhiều yếu tố trước khi quyết định hình phạt, trong đó có: độ tuổi, mức độ vi phạm, hoàn cảnh gia đình, thái độ hợp tác, cũng như khả năng cải thiện hành vi của cháu.

Bác Phước rót nước mời mấy mẹ con bà Hiền rồi nói tiếp:

Bác Phước: Mấy mẹ con chắc chưa nắm rõ, chứ thực ra trong suốt thời gian được cho tại ngoại, cháu Huấn vẫn luôn được Nhà nước bảo đảm đầy đủ các quyền của người chưa thành niên theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024.

Bác nói vậy là có căn cứ đàng hoàng. Vừa rồi bác có đi dự hội nghị tập huấn về Luật Tư pháp người chưa thành niên, được các báo cáo viên của Trung ương và các bộ, ngành phổ biến rất kỹ, rất cụ thể từng nội dung liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người chưa thành niên cũng như cách bảo vệ các cháu trong quá trình làm việc với cơ quan chức năng. Vì vậy, những quy định này bác nắm khá rõ. Hôm nay bác nói lại cho cả ba mẹ con cùng nghe, để gia đình mình hiểu đúng pháp luật, yên tâm hơn, đồng thời cùng phối hợp, động viên cháu Huấn cố gắng rèn luyện, sửa chữa lỗi lầm.”

- Theo khoản 1 Điều 21 Luật Tư pháp người chưa thành niên quy định như sau:

“1. Người chưa thành niên là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội có các quyền và nghĩa vụ sau đây:

a) Các quyền và nghĩa vụ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự;

b) Có người đại diện tham gia tố tụng;

c) Được sự hỗ trợ của chuyên gia y tế, tâm lý, giáo dục, xã hội học trong trường hợp cần thiết;

d) Được thông tin đầy đủ, kịp thời bằng ngôn từ đơn giản, thân thiện, dễ hiểu về những nội dung liên quan đến việc giải quyết vụ việc, vụ án;

đ) Được bảo đảm giữ bí mật cá nhân trong suốt quá trình giải quyết vụ việc, vụ án;

e) Được trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật;

g) Được thông báo, giải thích về quyền và nghĩa vụ theo quy định của Luật này;”

Bác Phước nhẹ nhàng chỉnh lại tư thế ngồi, nói chậm rãi để cả gia đình cùng nghe rõ:

Bác Phước: Trước hết, tại điểm a khoản 1 Điều 21, cháu Huấn được bảo đảm đầy đủ các quyền và nghĩa vụ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, chứ không bị đối xử tùy tiện hay thiếu công bằng.

Bà Hiền: Vậy… gia đình có được tham gia cùng cháu không bác?

Bác Phước: Có chứ. Điểm b khoản 1 Điều 21 quy định rõ, người chưa thành niên có người đại diện tham gia tố tụng. Gia đình là chỗ dựa tinh thần rất quan trọng cho cháu trong suốt quá trình này.

Bác Phước quay sang Huấn, giọng trầm ấm hơn:

Bác Phước: Không chỉ vậy, theo điểm c khoản 1 Điều 21, khi cần thiết, cháu còn được sự hỗ trợ của chuyên gia y tế, tâm lý, giáo dục và xã hội học để giúp cháu ổn định tinh thần, nhận thức đúng sai và sửa đổi hành vi.

Huấn ngẩng đầu lên, ngạc nhiên:

Huấn: Dạ… cháu tưởng chỉ bị xử lý thôi, không nghĩ còn được quan tâm như vậy.

Bác Phước: Pháp luật của mình luôn lấy giáo dục là chính, cháu ạ. Theo điểm d khoản 1 Điều 21, cháu còn được thông tin đầy đủ, kịp thời, bằng ngôn từ đơn giản, thân thiện, dễ hiểu về mọi vấn đề liên quan đến việc giải quyết vụ việc, để cháu hiểu và thực hiện đúng.

Chị Trang: Thế chuyện riêng tư của em Huấn thì sao hả bác?

Bác Phước: Luật cũng đã tính đến điều đó rồi. Điểm đ khoản 1 Điều 21 quy định phải bảo đảm giữ bí mật cá nhân của người chưa thành niên trong suốt quá trình giải quyết vụ việc, vụ án, tránh ảnh hưởng đến tương lai của cháu.

Bác Phước nói tiếp, dứt khoát:

Bác Phước: Ngoài ra, theo điểm e khoản 1 Điều 21, cháu Huấn được trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật, và theo điểm g khoản 1 Điều 21, cháu được thông báo, giải thích đầy đủ về quyền và nghĩa vụ của mình để không bị thiệt thòi.

Huấn cúi đầu, giọng run run nhưng kiên quyết:

Huấn: Dạ… cháu hiểu rồi. Cháu hứa sẽ chấp hành nghiêm chỉnh và cố gắng sửa sai.

Bà Hiền: nắm chặt tay con, ánh mắt bớt hoang mang, thay vào đó là niềm hy vọng.

Qua tiểu phẩm pháp luật “Bài học đầu đời”, câu chuyện của em Huấn đã cho chúng ta thấy rằng, khi người chưa thành niên lỡ có hành vi vi phạm pháp luật, điều quan trọng không chỉ là việc xử lý, mà còn là sự quan tâm, giáo dục, bảo vệ và tạo cơ hội để các em nhận ra sai lầm, sửa chữa và vươn lên trong cuộc sống.

Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 đã thể hiện rõ tính nhân văn và tiến bộ khi đề cao quyền con người, quyền trẻ em, bảo đảm cho người chưa thành niên được lắng nghe, được hỗ trợ về tâm lý, học tập, nghề nghiệp và được giữ gìn tương lai của mình. Việc áp dụng các quy định tại khoản 1 Điều 21 không chỉ giúp các em yên tâm chấp hành pháp luật mà còn tạo điều kiện để các em sớm hòa nhập cộng đồng, trở thành người có ích cho gia đình và xã hội